​Bioplastic: feiten en meningen

Columns | 2349 keer bekeken
​Bioplastic: feiten en meningen

Over feiten en meningen wordt momenteel volop discussie gevoerd in de media. Wetenschappers moeten zich verantwoorden en onderzoeksresultaten worden ter discussie gesteld. De sociale media draagt hier sterk aan bij. Veel wordt in het werk gesteld om feiten te ‘framen’ als meningen.

De wereld van bioplastics lijkt een soortgelijke strategie te bewandelen. Uit wetenschappelijk onderzoek is al jaren bekend dat de bioplastics niet beter zijn voor het milieu. Het maken van een polymeer vanuit zetmeel kost veel energie. Ook lijken delen uit de analyse weggelaten te worden zoals kunstmest, waarschijnlijk omdat de productie van 1 kilogram kunstmest ongeveer 8 kilogram aan olie vraagt en dit de uitkomst niet gunstig beïnvloedt. Uiteraard is het gebruik van bioplastics een interessante ontwikkeling want wie weet waar het toe leidt. En uiteraard is er een tweede en derde generatie bioplastics die interessant is; gemaakt uit afval of uit grondstoffen die geproduceerd worden door micro-organismen. Dat de producenten en verkopers echter blijven claimen dat het beter voor het milieu is, is een grote leugen. Diverse studies hebben laten zien dat de CO2 uitstoot het viervoudige kan zijn van synthetische kunststoffen. Vier maal zoveel CO2 uitstoot en dan gewoon melden dat het beter is voor het milieu. En de verpakkingen voorzien van de term ‘biologisch afbreekbaar’, want dat vindt de consument fijn. Tja, meningen en feiten.

Cynisch
Is dat het enige? Nee, helaas niet. Uit specificaties blijkt dat veel bioplastics voor een groot deel gevuld of gecoat zijn met synthetische plastics omdat ze niet sterk genoeg zijn of omdat ze slecht sealen. Polyesters worden toegevoegd als blend en PVdC wordt gebruikt als seallaag. Een Europese norm voor afbreekbaarheid stelt dat 90% van het materiaal moet afbreken binnen een bepaalde tijd bij bepaalde condities. Het toevoegen van synthetische plastics lijkt dit te versnellen omdat het materiaal sneller uiteen valt en de norm wordt gehaald. Wel cynisch dat er dan microplastics overblijven en dat juist bioplastics het microplastic probleem lijken te vergroten. Het restant dat overblijft na biologische afbraak mag officieel niet meer zijn dan 10% maar daar voldoen lang niet alle bioplastics aan.

Een ander punt is dat volgens de Europese normen na afbraak alleen koolzuur, water en koolstof mag overblijven. Een materiaal dat gecoat is met PVdC kan daar uiteraard niet aan voldoen omdat het vol zit met chlooratomen. Hoe kan het dat dit materiaal überhaupt gebruikt mag worden en dat het dan ook nog het predicaat van biologisch afbreekbaar mag voeren? Moet hier niet eens worden ingegrepen? Volgens wetenschappers die ik hierover gesproken heb moet PVdC beschouwd worden als PVC. Een folie tweezijdig voorzien van drie micron PVdC coating bevat net zoveel chloor als 12 micron PVC folie. Een extra probleem want dit zou betekenen dat zolang deze materialen gevoerd worden, statiegeld niet afgeschaft kan worden.

Afspraken
Er zijn afspraken gemaakt tussen bedrijfsleven en de afvalsector om biologisch afbreekbare materialen functioneel in te zetten. Dat wil zeggen dat ze bij voorkeur gebruikt moeten worden voor logische toepassingen zoals fruit zodat na gebruik de schillen met de folie weggegooid kunnen worden in de biobak. Een belangrijke reden om dit te doen is dat de grijscontainers nog steeds een relatief hoog percentage groenafval bevatten. De gedachte achter deze afspraak is dat biologisch afbreekbaar materiaal het gft-aandeel in de grijskantoor kan doen verminderen en dat er meer gft binnenkomt. Vertegenwoordigers uit de bioplastic-sector gebruiken deze afspraken om te laten zien dat de overheid achter het materiaal staat en het ondersteunt. Wederom meningen en feiten.

Ben ik tegen bioplastics? Nee, uiteraard niet. We moeten nadenken over het gebruik van kunststoffen want we weten dat de aardolievoorraad niet oneindig is. Maar niet op de wijze zoals nu gebeurt. Folies die drie maal zwaarder zijn dan synthetische kunststoffen en deels bestaan uit synthetische kunststoffen.

Voor geïnteresseerden kan ik verwijzen naar het rapport van de Ellen McArthur Foundation: The New Plastics Economy: Rethinking the future of plastics en het rapport van de UNEP: Biodegradable Plastics & Marine litter; Misconceptions, concerns and impacts on marine environments. Beide rapporten zijn te vinden op internet als pdf.

Als ontwerper van verpakkingen wil je goede keuzes maken op basis van objectieve feiten. Het juiste materiaal voor de juiste toepassing op basis van een functionele specificatie en een programma van eisen. Niet op basis van meningen.

Ontwerpen van verpakkingen, een vak met veel dimensies. 

Er is veel gereageerd op de blog van Roland ten Klooster. Zijn reactie is hier te lezen. 

Artikel aangepast op 24-02.

Aanmelden nieuwsbrief

Alles wat je zoekt, verpakt op één platform!
Meld jezelf aan voor onze nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, innovaties, trends en ontwikkelingen uit de branche.

Deel dit artikel

Reacties (11)

Reageren
  • 13.04.2017 - 11:50 uur | Luc De Rooms

    Dankbaar dat je uit de ivoren toren van het wetenschappelijk onderzoek stapt en zegt waar het op staat. Logisch dat de (biogebaseerde) plastic industrie op hol slaat (dat is de natuurlijke, biologische reactie op pijn).
    Uiteraard hebben we alternatieven nodig voor de (aardolie) plastics. Of dat de biogebaseerde plastic is, is zeer de vraag. Misschien gewoon een totaal ander product! Ik hoop dat daar vandaag honderden, duizenden ingenieurs op werken en niet op het verdedigen van onverdedigbare stellingen.

  • Henk Vooijs
    22.02.2017 - 12:17 uur | Henk Vooijs

    In zijn reactie schrijft de hoogleraar dat het oorspronkelijke artikel is geschreven “vanuit een bepaald cynisme dat gebaseerd is op ervaringen in het laatste half jaar bij bedrijven die verpakken”. Op basis van voorbeelden dus. Vanuit dat perspectief vind ik het onbegrijpelijk dat de hoogleraar in het oorspronkelijke artikel zegt dat “Uit wetenschappelijk onderzoek is al jaren bekend dat de bioplastics niet beter zijn voor het milieu”. Waarom is dat argument dan gebruikt?
    Er komt echter geen wetenschappelijk onderbouwing van de vele beweringen over bioplastics in het oorspronkelijke stuk. Dat is vreemd en onbegrijpelijk. Natuurlijk mag je als wetenschapper zaken te discussie stellen. Prima. Maar dingen “roepen” zonder onderbouwing? Daar krijg je op de middelbare school een onvoldoende voor!

    Dan over de intentie. De blog was bedoeld "om reactie uit te lokken en discussie op gang te krijgen". Mijn intentie is anders: wat mij betreft wordt Nederland wereldkampioen van de circulaire economie. We hebben concepten nodig hoe we producten en verpakkingen beter kunnen ontwerpen waarbij we rekening houden met herkomst van grondstoffen, (her)gebruik, en de afvalfase. Een systeemaanpak waarbij de milieu-impact en de lekkage naar het milieu geminimaliseerd worden. Het artikel van de hoogleraar ademt de sfeer van Waldorf en Statler van de Muppetshow, maar dan zonder de humor. Met cynisme wordt je geen wereldkampioen. We hebben behoefte aan wetenschappers die kritisch helpen onderbouwen hoe en waar bioplastics kunnen helpen de circulaire economie te realiseren.

  • Dit is een reactie van een schrijvend prof
    20.02.2017 - 16:25 uur | VerpakkingsProfs

    Lees hier de reactie van Roland ten Klooster: https://www.verpakkingsprofs.nl/kennisbank/reactie-roland-ten-klooster-bioplastic-feiten-en-meningen

  • Erwin Vink
    15.02.2017 - 21:27 uur | Erwin Vink

    Dag Floor,

    Bedankt voor je reactie. Ik trek zeker niet de kwaliteit van het platform in twijfel - absoluut niet. Wat we in twijfel trekken is de kwaliteit van dit artikel. Verder is deze reactie niet namens mezelf, maar namens het voltallige bestuur van Holland Bioplastics.
    Bedankt voor je aanbieding van een column. Ik ga dit voorleggen aan het bestuur.
    Kun je me je email adres doorgeven dan kunnen we it verder off-line afhandelen.
    Met vriendelijke groet,
    Erwin Vink
    Holland Bioplastics

  • Dit is een reactie van een schrijvend prof
    15.02.2017 - 11:58 uur | VerpakkingsProfs

    Beste Erwin Vink van Holland Bioplastic,

    Bedankt voor je reactie op het artikel van Roland ten Klooster. VerpakkingsProfs is een onafhankelijk platform en wij brengen onafhankelijk nieuws. Dit doen wij door middel van branchenieuws, maar ook met verschillende experts uit de branche. We vinden het jammer dat je de kwaliteit van het platform in twijfel trekt.

    Wij hebben Roland gevraagd om te reageren op onderstaande reactie. Wellicht is een tegenreactie in de vorm van een column interessant vanuit jullie kant? Onze redacteur zal contact opnemen!

    Met vriendelijke groet,
    Floor Boonstra
    namens,
    Redactie VerpakkingsProfs

  • Erwin Vink
    14.02.2017 - 18:17 uur | Erwin Vink

    Reactie Holland Bioplastics op: Bioplastics: Feiten en Meningen, Verpakkingsprofs, 7.02.2017. (Het artikel en onderstaande reactie zijn beide ook weergegeven op de website van Holland Bioplastics)
    Het artikel is geschreven door de hoogleraar verpakkingsmanagement van de universiteit Twente. Van een wetenschapper mag toch worden verwacht dat de ‘’meningen en feiten’ die worden gepresenteerd voldoen aan een aantal voorwaarden zoals: zorgvuldigheid, controleerbaarheid en wetenschappelijke onderbouwing.
    Bioplastics is een verzamelnaam voor een breed scala aan materialen die biobased, bioafbreekbaar of een combinatie van beide zijn. Er worden veel verschillende biobased grondstoffen gebruikt, zoals zetmeel, cellulose, plantaardige oliën. Er zijn ook bioafbreekbare bioplastics op basis van fossiele grondstoffen. De term bioafbreekbaar moet altijd gebruikt worden samen met het compartiment waar het materiaal afbreekt. Zo moet je spreken over bioafbreekbaarheid in industriële compostering of bioafbreekbaarheid in bodem of een anaerobe vergister.
    De hoogleraar geeft in het artikel voorbeelden van aspecten (energieverbruik, biologische afbreekbaarheid, biomassa content) die steeds weer over een ander type bioplastic gaan. Hierbij wordt steeds een negatieve eigenschap gepresenteerd van dat type bioplastic. De optelsom van deze “feiten en meningen” leidt vervolgens tot zijn negatieve mening over bioplastics in het algemeen. Dit voldoet niet aan bovenstaande voorwaarden. Een paar voorbeelden:
    “Uit wetenschappelijk onderzoek is al jaren bekend dat de bioplastics niet beter zijn voor het milieu.” Aan welk wetenschappelijk onderzoek wordt hier gerefereerd? En wat betekent eigenlijk “niet beter voor het milieu?” Uit een meta LCA studie van het Duitse NOVA Instituut blijkt wel degelijk dat diverse bioplastics beter scoren op gebied van CO2 uitstoot en het gebruik van fossiele energie.
    “Ook lijken delen uit de analyse weggelaten te worden..”. Naar welke analyse wordt hier verwezen? In veel LCA’s van bioplastics worden kunstmeststoffen wel degelijk meegeteld, zoals het ook hoort.
    “Diverse studies hebben laten zien dat de CO2 uitstoot het viervoudige kan zijn van synthetische kunststoffen. Vier maal zoveel CO2 uitstoot en dan gewoon melden dat het beter is voor het milieu.” Naar welke studies wordt hier verwezen? Over welke bioplastics en synthetische kunststoffen gaat het dan? En wie meldt er dan dat het materiaal dan nog steeds beter is voor het milieu?
    “Het toevoegen van synthetische plastics lijkt dit te versnellen omdat het materiaal sneller uiteen valt en de norm wordt gehaald.” Over welke toevoegingen gaat het precies en bij welke bioplastics? Verschillende leden van Holland Bioplastics zijn al 20 jaar actief in de wereld van bioplastics en zoiets hebben we nog nooit gehoord noch gelezen.
    “Wel cynisch dat er dan microplastics overblijven en dat juist bioplastics het microplastic probleem lijken te vergroten.” Bij EN13432 gecertificeerde producten (bioafbreekbaar in industriële compostering) blijven er geen microplastics over. Uit welke onderzoeken zou wel blijken dat bioplastics het microplastic probleem lijken te vergroten? Het microplastic probleem is een belangrijk issue maar we hebben nog niet eerder gehoord dat bioplastics het probleem vergroten.
    “Het restant dat overblijft na biologische afbraak mag officieel niet meer zijn dan 10% maar daar voldoen lang niet alle bioplastics aan.” Alleen bioplastics die voldoen aan de norm van composteerbaarheid (inclusief biodegradeerbaarheid) mogen composteerbaar genoemd worden. Biobased PE voldoet daar niet aan, maar voor deze producten is ook geen certificaat van composteerbaarheid aangevraagd. Of wil de hoogleraar suggereren dat er wel degelijk bioplastics op de markt zijn die onterecht dit certificaat hebben? Zo, ja welke bioplastics voldoen daar dan niet aan?
    We concluderen dat het artikel van de hoogleraar verpakkingsmanagement niet voldoet aan de eisen van zorgvuldigheid, controleerbaarheid en wetenschappelijke onderbouwing. De kwaliteit van dit stuk is wat ons betreft daarmee volledig door de bodem gezakt van wat toelaatbaar is. We betreuren het ook dat een blad zoals Verpakkingsprofs dit soort verhalen toelaat; het komt de kwaliteit van dit blad zeker niet ten goede.
    Holland Bioplastics

  • 12.02.2017 - 21:58 uur | Cas de Bruijn

    Het is natuurlijk uiterst riskant zoals de verpakkingsindustrie omgaat met de promotie van bioplastics. Het is niet ondenkbeeldig dat "bioplastic" een net zo beladen begrip wordt als "chemie" of "chemische industrie"! De geloofwaardigheid wordt hiermee ondergraven en nieuwe ontwikkelingen kunnen het hierdoor extra moeilijk krijgen.
    Het is de hoogste tijd dat er onafhankelijke instituten met voldoende autoriteit, uitspraak doen over de duurzaamheids footprint van verpakkingen. Het is niet eenvoudig om het transitie element daarbij helder te communiceren, toch is dit een wezenlijk onderwerp. Is hier een rol voor de wetenschap of aan de wetenschap gelieerde organisaties?

  • Dit is een reactie van een schrijvend prof
    10.02.2017 - 16:47 uur | Caroli Buitenhuis

    Je zegt: “We moeten nadenken over het gebruik van kunststoffen want we weten dat de aardolievoorraad niet oneindig is.” Precies! We zitten met z’n allen in deze transitiefase die nog jarenlang gaat duren. We hebben veel geleerd van de huidige kunststof industrie maar móeten nu verder. Hoe gaan we dat doen en hoe maken we daarbij de juiste keuzes. Kritisch daarbij zijn is uiterst essentieel maar cynisme helpt niet. Ik hoop van harte dat je al je opgebouwde kennis en expertise in zult zetten om deze transitie op echt goede wijze te begeleiden. Er bestaan tenslotte inmiddels al vele mooie en innovatieve voorbeelden die voldoen aan alle criteria voor de toekomst maar ik kijk vooral ook enorm uit naar jouw innovaties op het gebied van biobased verpakken!

  • Francois de Bie
    10.02.2017 - 13:54 uur | Francois de Bie

    Er zijn veel soorten bioplastics en ze allemaal op 1 hoop vegen is wel heel erg kort door de bocht. Als je 1 zak rotte appels vindt kun je ook niet concluderen dat alle fruit rot is !
    Voor de meest verkochte bioplastics (bio-PE en PLA) zijn geverifieerde LCA's gemaakt die laten zien dat (inclusief gebruik van kunstmest) een lagere CO2 en minder fossiele grondstoffen nodig zijn dan bijvoorbeeld Polytheen of Polystyreen ( = 2 veelgebruikte synthetische plastics)

  • Haaije Van der Meulen
    10.02.2017 - 10:40 uur | Haaije Van der Meulen

    Eye opener. Achteraf wel logisch. Altijd hele levenscyclus van het product bekijken. En vooral goed communiceren.

  • Ton Hak
    10.02.2017 - 09:39 uur | Ton Hak

    Zin of onzin is al jaren de discussie. De meeste die werkzaam zijn in dit vakgebied, weten het al jaren dat het nog steeds onzinnig en niet echt een goede oplossing is.
    Moeten er dan gestopt worden met de ontwikkeling van bioplastics. Nee natuurlijk niet, maar ik ga voor de stelling:
    Stop geld in ontwikkeling net zolang tot dat het echt wat kan bieden, Marketing mag niet het argument zijn om de huidige generatie bioplastics op grote schaal in te zetten.