De kurk is uit de fles

Wijn en kurk zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Maar logisch is dit niet.

Ergens rond 1600 is de kurk geïntroduceerd als afsluiting van de glazen fles. Omdat in 1600 Champagne is uitgevonden, is de aanname dat in dat jaar flessen afgesloten zijn met kurken om het koolzuur binnen te houden. Voor die periode werden flessen o.a. afgesloten met houten stoppen en met behulp van vet voor de afdichting.

Sinds 1600 is kurk de sluiting geweest voor wijnflessen. In de bast van de kurkboom kan een schimmel voorkomen. Deze schimmel kan een stof produceren die de wijn kan bederven. Trichlooranisole, afgekort tot TCA, is een van de sterkste geurstoffen die er bestaan. Het ruikt naar muffe kelders en het is de reden dat er aan de wijn of aan de kurk geroken wordt na het openen van de fles. De schimmel is te doden door kurken te behandelen, maar sporen kunnen later weer tot ontwikkeling komen. Hier is vocht voor nodig dat bij liggende flessen voorkomt.

De schimmel zet fenolen om in TCA en er moet chloor aanwezig zijn. Bronnen zijn niet eenduidig over dit punt. Wat wel opvallend is, is dat er twee soorten natuurlijke kurken zijn. Bij de ene soort is de kurk gemaakt uit een massief stuk bast, bij de andere soort is de kurk gemaakt van kleine stukjes kurk die aan elkaar gelijmd zijn. De lijmen die hiervoor gebruikt werden bevatten fenolen; dat lijkt de kat op het spek binden. Het is niet bekend of er bij compositiekurk meer TCA wordt aangetroffen dan bij kurk uit een stuk, maar het zou het onderzoeken waard zijn. Waarschijnlijker is dat fenolen inmiddels niet meer in de lijmen zitten die voor compositiekurken gebruikt worden.

Over hoe vaak TCA aangetroffen wordt spreken bronnen elkaar ook tegen; ergens tussen 1 en 5 procent kom ik tegen. Persoonlijk lijkt me dat nog veel, want ik ben het tot nu slechts drie keer tegen gekomen (en ik heb de leeftijd om te zeggen dat er honderden flessen geleegd zijn). Maar N=1 is geen onderzoek, zoals iedereen weet.

Kunststof
Volgens zeggen was TCA wel de reden dat kunststof kurken werden geïntroduceerd. In ieder geval geen last van schimmels. Uiteraard een gruwel voor wijnliefhebbers, want dat kan nooit goed zijn voor de kwaliteit van de wijn. Onderzoek wees echter uit dat de doorlatendheid van de kunststof kurk niet zoveel verschilt van die van de natuurlijke kurk. Wat men ziet is wat men proeft,  zie de uitzendingen van dhr. Gorter waarin Fransen wijn drinken op een markt en de wijn uit de zwaarste fles het lekkerste vinden terwijl in iedere fles dezelfde wijn zat.

Na de kunststof kurk werd de aluminium draaidop geïntroduceerd voor wijnflessen. Een zogenaamde Roll-On-Pilfer-Proof (ROPP), oftewel een dop waarbij het schroefdraad in het aluminium aangebracht wordt waarbij het glas dient als vorm; roll-on, en waarbij de dop voorzien is van een afbreekrandje; pilfper proof. Het metaal voor deze doppen bestaat uit een legering van aluminium en een beetje ijzer en silicium (AlFeSi) die bijna uitsluitend voor doppen gebruikt wordt. Het materiaal moet goed kunnen vormen op de fles en de rand moet afbreken bij openen. Een lastige combinatie van vervormbaarheid en brosheid.

De bovenzijde van de doppen wordt bedrukt op de plaat, de zijkanten na het vormen. Na het bedrukken wordt de lak gemoffeld maar de oven mag niet te heet zijn of de doppen mogen er niet te lang in zitten omdat dit invloed heeft op de eigenschappen van het metaal. Als de dop te elastisch is, vervormt het schroefdraad terwijl de dop niet van de fles komt omdat het randje niet afbreekt en als het materiaal te bros is dan scheurt de dop bij het opbrengen.

Draaidop
De draaidoppen werden in eerste instantie populair in de horeca, vooral cafe en bar, waar weinig tijd is voor het openen van wijnflessen met kurkentrekkers. De draaidop heeft een deel van de consumentenmarkt veroverd, maar sommigen zeggen dat kurk weer aan het winnen is. Misschien is hier de wens de vader van de gedachte. In de schroefdop zit een dun laagje PE-schuim en onderzoek heeft laten zien dat de doorlatendheid hiervan dicht bij die van natuurkurk komt.

Sinds vorig jaar is de Helix te vinden in de winkel. Een kurk die van de fles af te draaien is. Een ontwikkeling van Amorim en Owens Illinois. De fles bevat inwendig schroefdraad wat op zich misschien wel de grootste innovatie is van dit concept. De kurk laat zich ook heel gemakkelijk terudraaien op de fles. Een antwoord van de kurkindustrie op de kunststof kurken en op de draaidoppen. De bovenzijde van de kurk is breder gemaakt zodat de gebruiker intuïtief gaat draaien. Een goede combinatie van vorm en functie. 

Blijf altijd op de hoogte
Meld uzelf nu aan voor de VerpakkingsProfs nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, trends en aanbiedingen.


Aanmelden nieuwsbrief

Alles wat je zoekt, verpakt op één platform!
Meld jezelf aan voor onze nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, innovaties, trends en ontwikkelingen uit de branche.

Deel dit artikel

Reacties (2)

Reageren
  • Dit is een reactie van een schrijvend prof
    11.02.2016 - 14:06 uur | Arjan van der Zanden

    Voor de volledigheid had nog de glazen stop vermeld kunnen worden. Deze is de afgelopen jaren vooral in Duitsland in opmars. De glazen stop sluit wel weer beter (meer hermetisch) af en is daardoor bij uitstek geschikt voor wijnen die gevoelig zijn voor oxidatie.
    Dit meteen het punt dat Dhr Ten Klooster helaas niet aanstipt: waarom is het zo belangrijk dat een afsluiting van een wijnfles niet hermetisch afsluit? Omdat een lichte doorlaatbaarheid een kleine toevoer van zuurstof toestaan en zodoende de wijn kan ouderen. Zonder zuurstof geen (of heel weinig) ontwikkeling. De in het artikel genoemde laagjes PE schuim als afdichting voor een schroefdop zijn zelfs leverbaar in verschillende mate van luchtdoorlaatbaarheid.

  • Dick Rogaar
    11.02.2016 - 11:52 uur | Dick Rogaar

    Toch blijft voor een echte wijnliefhebber het ontkurken een speciaal moment. Zeker als de kurk ook nog een mooi logo bevat. Het is het ritueel in totaal dat het openen een speciaal moment maakt. Ontkurken, ruiken, kleur beoordelen, walsen en proeven... Proost!