De zin en onzin van minerale oliën

Columns | 353 keer bekeken
De zin en onzin van minerale oliën

Het onderwerp minerale oliën lijkt voorlopig niet tot rust te komen. Gezien het belang misschien wel terecht. Tijd om de feiten weer eens op rij te zetten en zin en onzin van elkaar te scheiden. Dit verhaal zal niet volledig zijn, eenvoudigweg omdat er steeds meer bekend wordt.

De discussie is gestart in 2011 door een onderzoek uitgevoerd door dr. Koni Grob uit Zürich (Katell Fiselier, Koni Grob: “Barriers against the migration of Mineral Oil from Paperboard Food Packaging: Experimental Determination of Breakthrough Periods” – published in Packaging Technology and Science (2011)).

Uit experimentele testen met noodle verpakkingen bleek dat noodles in korte tijd tien maal de toegestane hoeveelheid minerale oliën absorberen uit verpakkingsmateriaal. Ook andere droge producten zoals cruesli, pasta, cornflakes nemen minerale oliën op uit verpakkingen waar deze in zitten. De migratie limiet voor minerale oliën is gebaseerd op de Overall Migration Limit (OML) van EC 1935/2004 betreffende voedselcontact wetgeving: er mag maximaal 0,6 mg naar iedere kg voedsel migreren (of 0,1 mg per dm2). In zes weken werden in het onderzoek van Grob concentraties gevonden tot 6,1 mg per kg voedsel. Aangezien de producten een houdbaarheid hebben van twee jaar kan de concentratie dus hoger worden.

Minerale olie koolwaterstoffen (MOH, de H is van Hydrocarbons) bestaan uit de verzadigde en aromatische koolwaterstoffen aangeduid met MOSH (mineral oil saturated hydrocarbons) en MOAH (mineral oil aromatic hydrocarbons). De MOSH bestaan uit lineaire en vertakte alkanen en de cyclische alkanen, de MOAH voornamelijk uit de polyaromatische koolwaterstoffen. Minerale oliën worden gespecificeerd op basis van fysisch-chemische eigenschappen en de chemische samenstelling wisselt en is afhankelijk van de gebruikte olie. Technisch minerale oliën bevatten 15 - 35 % MOAH, de food-grade minerale oliën bevatten een minimale hoeveelheid MOAH.

Food-grade minerale oliën worden bijvoorbeeld toegepast als glansmiddel voor voedsel. Het E-nummer E905 is een voorbeeld: microkristallijne was dat gebruikt wordt voor het coaten van snoep. Ook vet voor de lippen bevat vaak minerale oliën. Omdat het smerend werkt en niet alles wordt opgenomen door het lichaam kan overmatig gebruik van E905 leiden tot diarree. Een dagelijks maximale inname is dus van belang.

De vertakte en cyclische alkanalen (vertakte of cyclische ketens met C-atomen met verder alleen maar waterstof) met 16 tot 35 C-atomen oxideren niet snel en kunnen opgenomen worden door het lichaam en kunnen leiden tot kleine vergroeiingen (vrije vertaling van ‘microgranuloma’) in lymfeknopen, milt en lever. Een dagelijks maximale inname beperkt dit. De aromatische koolwaterstoffen met drie of meer aromatische ringen kunnen mutageen of carcinogeen zijn en worden daarom beschouwd als een ‘potential concern’. Migratie van minerale oliën met meer dan 35 C-atomen wordt als verwaarloosbaar beschouwd. De blootstelling aan MOAH wordt geschat op 20% van dat van MOSH.

De bron van de minerale oliën zijn inkten die gebruikt worden in offset drukwerk, productiemiddelen om processen te verbeteren en smeer- en lossingsmiddelen van machines en matrijzen die door contaminatie in de voedselketen terecht komen. Offset wordt gebruikt voor het bedrukken van kranten en verpakkingen van vouwkarton of golfkarton met kleine golven zoals E- en F-flute. Als gerecycled papier/karton gebruikt wordt dan kan dit de bron zijn voor de aanwezigheid van minerale oliën, dit geldt ook voor de omdoos, maar de bedrukking van de verpakking zelf kan ook de bron zijn.

Minerale oliën zijn vluchtig en ze migreren gemakkelijk door kunststoffen waar ze moleculair gezien mee verwant zijn. Dit zijn polyetheen en polypropeen. Andere kunststoffen zoals PET, PA, EVOH, PVdC, PLA en acryl gecoate materialen worden gezien als goede barrières, maar bieden geen volledige barrière. Aluminiumfolie biedt een goede barrière. Opgedampt aluminium biedt ook geen volledige barrière maar de dikte van de aluminiumlaag speelt uiteraard een rol.

Wat gemeten wordt hangt namelijk af van de chemische samenstelling van de minerale olie die gebruikt is, de dampspanning, de dikte van de film waarmee testen zijn gedaan en de meetmethode. Als er veel moleculen in de minerale olie aanwezig zijn met een gering aantal C-atomen, die dus vluchtiger zijn, dan is de kans groot dat er een groter aantal door een plastic film heen migreert. De dampspanning is van belang; het verschil in druk binnen en buiten de verpakking is de drijvende kracht achter de migratie en deze neemt af als er minerale olie in de verpakking aanwezig is. De dikte van de film speelt hierbij een rol. Een bijkomend fenomeen is dat oliën opgenomen door plastic films de film doen zwellen en daardoor meer ruimte creëren voor migratie. Als grotere moleculen zorgen voor zwelling kunnen kleinere er gemakkelijker doorheen.

Honderd procent barrières in de flexibele materialen zijn er bijna niet. Aluminiumfolie is dan de beste keuze maar het gaat om gezondheidsniveaus.

In verschillende landen zijn wettelijke maatregelen voorgesteld. De Duitse overheid bijvoorbeeld heeft een concept verordening gemaakt waarin opgenomen is dat de hoeveelheid MOSH per kg verpakkingsmateriaal niet hoger mag zijn dan 24 mg. Voor de hoeveelheid MOAH geldt 6 mg/kg. Er mag niet meer dan 6 mg/kg MOSH en 0,5 mg/kg MOAH naar voedsel migreren door gebruik van een functionele barrière.

De EG doet onderzoek naar minerale oliën ((EU) 2017/84) en komt uiterlijk 29 februari 2019 met de uitslag van dit onderzoek waarna gekeken wordt of verder onderzoek naar de bron nodig is.

Retailers vragen in sommige gevallen om een verklaring dat er geen minerale oliën uit het verpakkingsmateriaal naar het voedsel migreren. Dat is alleen mogelijk als alles in aluminiumfolie verpakt wordt. Verwijzen naar de Duitse normen en werken met de genoemde barrières is voorlopig de beste oplossing. En de literatuur goed in de gaten houden want er wordt veel onderzoek gedaan, vaak gefinancierd door de materiaalproducenten die materialen leveren met betere barrières dan die van PE en PP.

Afbeelding: Dolly MJ / Shutterstock.com

Aanmelden nieuwsbrief

Alles wat je zoekt, verpakt op één platform!
Meld jezelf aan voor onze nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, innovaties, trends en ontwikkelingen uit de branche.

Deel dit artikel

Reacties (0)

Reageren