Het brein van de ontwerper

Columns | 1303 keer bekeken

De functie van de verpakking is zijn bestaansrecht. Immers, de beste verpakking is geen verpakking. Waarom gebruiken we dan verpakkingen? Die vraag is eenvoudig te beantwoorden door een tegenvraag te stellen: biertje? We zouden op de fiets naar de brouwerij moeten. Niet zo erg als je in Zoeterwoude of Enschede woont, maar vervelender voor veel anderen.

Bier moet wel verpakt worden. Althans, het bier dat wij tegenwoordig drinken. De verpakkingsloze supermarkt toont ook de functie van verpakking goed aan. Beschermen, hygiëne, weten wie het gemaakt heeft, waar het vandaan komt, wat de ingrediënten zijn, allergeneninformatie, maar ook gemak en tijd. Of het beter voor het milieu is, is een heel andere vraag. Dat hangt vooral af van het gedrag van de mensen die er komen winkelen.

Ontwerpen vanuit de functie, dat lijkt een soort van ideaal. Weten wat de verpakking moet doen en dit allemaal realiseren in een materiële toepassing. Het is lastig goede theorieën te vinden over functievervulling die ook verpakken dekken. De verpakking is iets dat we toevoegen, het heeft geen zelfstandig bestaansrecht.

Matchett
Matchett bedacht ooit de Functional Design Method. Het is een methode die gebaseerd is op ervaring door leren. Zijn theorie was gebaseerd op bezig zijn met het ontwerp: ga gewoon aan de gang, kijk wat je gemaakt hebt en bedenk of het voldoet. Zo niet, dan ga je met het hiaat aan de gang en integreer je dit in het ontwerp dat je al had. Op deze wijze bouw je vanzelf de oplossing, maar ook de functionele hiërarchie.

Als het ontwerp dat er al lag aangepast moet worden aan de functie waar je nu mee bezig bent, dan staat deze in hiërarchie waarschijnlijk boven de eerdere functie. Functies kunnen dus sturend zijn in een ontwerpproces op die manier dat ze andere functies dicteren. Dan is het ook beter om eerst een oplossing te vinden voor deze functies en pas later voor andere. In veel gevallen doen we dat ongemerkt. We kiezen eerst een materiaal en dan pas de kleur, om een voorbeeld te noemen.

Er is ook een andere methode om functionele hiërarchie te achterhalen en dat is kijken naar de geschiedenis. De eerste verpakkingen waren oplossingen om voedsel te conserveren. Als onduidelijk was wat er in de verpakking zat, werd dit aangegeven met een symbool of tekst. Conserveren, bijeenhouden, portioneren en informeren zijn functies die dan al vervuld worden. Indien de verpakte producten over lange afstanden vervoerd moesten worden, werd efficiënt stapelen van belang. De vorm werd hier soms voor aangepast zoals bij amfora’s.

Distribueren komt er dus bij als functie. De Industriële Revolutie zorgde voor schaalvergroting van bedrijven, maar dit betekende ook dat de afstand tussen producent en consument groter werd. Er moesten inspanningen verricht worden om het product te verkopen. Merken ontstonden en de verpakking begon het product aan te prijzen. Door de introductie van zelfbediening is dit versterkt. 

Disciplines
De productieprocessen van  metalen, glazen en kartonnen verpakkingen verbeterde sterk en kunststoffen deden hun intrede op de markt als verpakkingsmateriaal. Productiemethoden breidden zich uit en de mogelijkheden om een verpakking te realiseren zijn ontzettend groot geworden. Tegelijkertijd verbeterde de kwaliteit van veel producten door nieuwe en andere grondstoffen, verbeterde productieprocessen en conserveringsmethoden. Nieuwe druktechnieken, logistieke systemen, inkoopstrategieën, allemaal disciplines die functies introduceren die moeten worden meegenomen.

De ontwerper probeert al deze aspecten op een rij te zetten. Niet zoals Matchett voorstelde. Niet omdat dit niet werkt, maar omdat het niet efficiënt oogt. Het plaatje dat Matchett van het brein van de ontwerper voorstelde is echter wel heel erg beeldend. Wat gaat er om in het hoofd van de ontwerper?


Brein van een ontwerper
Zie het als volgt:

Als ik nu PE kies, wordt het een stuk goedkoper. Maar dan is het niet meer transparant. Dan moet ik toch PET kiezen. Oh nee, dan kan het product niet zo heet worden afgevuld. Als ze nu eens kiezen voor koud of kouder afvullen dan kom ik een stuk verder.

Dan moet de seal wel aan hogere integriteitseisen voldoen en met deze machine is dat lastig. De UV-barrière moet ik dan nog wel navragen. Het kan natuurlijk ook met PP maar dat is weer minder transparant. Dan moet er ook nog een etiket op, of een sleeve, gedeeltelijk of geheel. Dat hangt weer van de UV-barrière af. De maatvoering moet ook kloppen, want de doos is collomodulair en er moeten minimaal tien lagen op de pallet. Dat moet ik nog even nagaan.

Ook de kwaliteit van het karton is van belang. Als ik van een B-golf naar een BE-golf moet dan verlies ik al weer 3 mm per doos. Dan moet dat weer uit de diameter gehaald worden en worden de verpakkingen weer hoger. Of ik moet wat spelen met de afrondingsstralen maar dan vindt marketing de vorm niet meer zo mooi. En hoe hoger de verpakking wordt ten opzichte van het grondvlak, des te duurder wordt de productie.

Ontwerpen van verpakkingen, een vak met veel dimensies. 

Aanmelden nieuwsbrief

Alles wat je zoekt, verpakt op één platform!
Meld jezelf aan voor onze nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, innovaties, trends en ontwikkelingen uit de branche.

Deel dit artikel

Reacties (5)

Reageren
  • M J
    26.06.2016 - 21:51 uur | M J

    Dit verhaal legt goed uit aan een leek, dat het best ingewikkeld is om tot een goede verpakking te komen. Toch zou ik graag een heel belangrijke vraag toe willen voegen aan al die vragen die je doorloopt als je iets ontwerpt, namelijk: Hoe kan ik het plastic weglaten uit mijn verpakking. De hoeveelheid plastic die inmiddels op de aarde rondzwerft en vooral die in zee terecht komt is enorm.

    Ik hoop dat het een bijdrage kan leveren aan de bron, de ontwerper, om hier drastische maatregelen te gaan nemen. Je zult er niet altijd aan ontkomen om plastic te moeten gebruiken, maar zo veel als het nu gebeurt... Dat moet anders kunnen. Klein voorbeeld: De dop op de drinkpakken. Echt overbodig. We kregen die pakken vroeger toch ook gewoon open

  • Els Boesveld
    19.06.2015 - 10:11 uur | Els Boesveld

    Telkens weer weet Roland uit te drukken hoe veelzijdig en ingewikkeld verpakkingsontwikkeling is, en toch weet hij tegelijkertijd je enthousiasme over het vak steeds groter te maken! Erg blij met zijn aanstelling aan de UTwente.

  • Gertjan Hoenderdos
    18.06.2015 - 10:48 uur | Gertjan Hoenderdos

    Er zit heel wat in die " keten "

  • Gert Schaap
    18.06.2015 - 10:25 uur | Gert Schaap

    Geeft exact weer wat het ontwerpproces inhoudt.

  • Jorien K
    11.06.2015 - 10:50 uur | Jorien K

    verpakkingsdesign & -ontwikkeling is zeker een vak waarbij we het verschil kunnen maken!