Het wilde woud van wetten rondom claims op verpakkingen

Expertartikelen | 1107 keer bekeken

Fabrikanten weten het maar al te goed: zet heel groot GEZOND op een product en het verkoopt zichzelf. Maar zomaar alles op een etiket zetten, mag niet. Tot onvrede van fabrikanten die zéker weten dat hun product gezond is, maar het niet kunnen bewijzen. Wij zetten de ingewikkelde regels voor je op een rij.

Een fabrikant mag pas zeggen dat zijn voedsel gezond is als hij flink onderzoek heeft gedaan naar zijn product. De Europese Unie heeft strenge regels om te voorkomen dat consumenten worden misleid.

Het etiket moet aan allerlei regels voldoen. Zo moet er een ingrediëntenlijst op staan, op volgorde van de hoeveelheid. Het gewicht of de inhoud moet vermeld zijn en allergenen zoals pinda’s moeten duidelijk worden aangegeven. Dit zijn de algemene regels, die gelden voor alle producten. In dit artikel gaan we specifiek in op informatie waarmee fabrikanten echt iets beweren over het product: een claim. 

Er zijn twee soorten claims die fabrikanten op hun product kunnen zetten: voedingsclaims en gezondheidsclaims. 

Voedingsclaims op het etiket
Een voedingsclaim is bijvoorbeeld: vers, light, of vezelrijk. Het zegt iets over de inhoud van het product. Voor veel claims zijn eisen: zo mag iets bijvoorbeeld pas 'vetarm' worden genoemd als er niet meer dan 3 gram vet per 100 gram in het product zit. De Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) controleert of fabrikanten zich aan deze regels houden. 

Sommige claims zijn echter helemaal niet verbonden aan regels, zoals 'Vers'. Dat mag overal op staan en zegt dus niets over het product. Toch gebruiken fabrikanten het graag (en vaak), omdat het een positief gevoel geeft aan een consument. 'Van verse ingrediënten' klinkt mooi, maar dat geldt natuurlijk ook voor frikandellen. ’Ambachtelijk' is ook zo’n term die niet is beschermd, maar waar consumenten dol op zijn. Nog een paar: natuurlijk, bourgondisch, puur, 'al het goede (uit de natuur)'. Allemaal woorden die elke fabrikant naar hartenlust mag gebruiken, zelfs op diepvriesmaaltijden vol vet of suiker. Ook blijkt uit onderzoek dat consumenten gevoelig zijn voor deze claims.

Een stuk lastiger is het met gezondheidsclaims: beweringen dat producten goed zijn voor de gezondheid. Die claims moeten aan nog veel strengere regels voldoen. Dat is niet zo gek, want beweren dat je ergens gezond van wordt, alleen maar door het te eten - dat is nogal wat. 

Wat mag wel en wat mag niet?
Een gezondheidsclaim moet altijd bewezen zijn. Om iets te kunnen bewijzen moet het meetbaar zijn. Veel generieke claims mogen daarom niet meer. Dat zijn claims waarbij het effect zo breed is omschreven dat je nooit kunt nagaan of het wel of niet waar is. 'Goed voor de gezondheid' is er zo één: absoluut onmeetbaar (want wat is dan precies gezondheid) en daarom verboden. Ook verboden: geeft energie. 

Soms zijn claims wel meetbaar, maar nooit bewezen. Zo is nooit definitief komen vast te staan dat levende bacteriën in yoghurt(drankjes) goed zijn voor je weerstand. Daarom mag tegenwoordig niet meer 'goed voor je weerstand' staan op dat soort drankjes. Fabrikanten gebruiken daarom andere omschrijvingen, in de hoop dat je de rest er zelf bij bedenkt. Zoals 'de bacteriën komen levend aan in je darmen'. De fabrikant hoopt natuurlijk dat jij dan denkt 'ah, dan zullen ze daar wel goed werk gaan doen!'. 

Alleen als het op de lijst staat
Er is een goedgekeurde lijst van claims die iets algemeens zeggen over een product. Dat zijn dingen die zijn bewezen, en die mogen op het etiket. Een voorbeeld: 'Vitamine C ondersteunt de afweer van je lichaam', 'Calcium is nodig voor het onderhouden van je botten' of 'IJzer draagt bij aan het zuurstoftransport in je lichaam'. Je mag dit pas op het etiket zetten als het product ook daadwerkelijk een bepaald gehalte van die stof heeft. Er zijn aparte claims voor de effecten van voedingsmiddelen bij kinderen, die aan nog strengere regels moeten voldoen.

Er zijn ook claims die iets mogen zeggen over het verlagen van een risicofactor van een bepaalde aandoening. Een voorbeeld zijn middelen die cholesterolverlagend zijn, zoals sommige margarine’s. Een hoog cholesterol verhoogt je kans op hart- en vaatziekten en een product kan cholesterolverlagend zijn. Toch mag er dan niet staan: verlaagt de kans op hart- en vaatziekten, want dat gaat te ver. Bovendien moet de fabrikant bewijzen dat het product daadwerkelijk cholesterolverlagend werkt. 

Voedsel is nooit een medicijn
Op een product mag nooit staan dat het een ziekte of aandoening kan voorkomen, behandelen of genezen. Zulke producten vallen namelijk onder een hele andere wet: de Wet op de Geneesmiddelen. Zo’n claim heet een medische claim en die is absoluut verboden op voedingsmiddelen. Geneesmiddelen moeten nog strenger worden gekeurd voordat de werking op de verpakking mag staan. 

Zelfs als de fabrikant aan alle regels voldoet, mag hij het product nog niet zomaar in de winkel zetten. Op het etiket moet de fabrikant ook nog zetten dat het belangrijk is om gevarieerd te eten en gezond te leven. Ook moeten ze vermelden hoeveel je van het product moet nemen voor het effect heeft, en wat er kan gebeuren als je te veel neemt. Daarnaast moet het op de verpakking staan als sommige mensen het product beter niet kunnen gebruiken.

Een rem op innovatie
De Europese autoriteit voor de voedselveiligheid (EFSA) beoordeelt alle claims die fabrikanten aanvragen en op de groene lijst willen laten zetten. Maar de meeste claims worden afgewezen, omdat er onvoldoende bewijs voor is te vinden. Dat is een doorn in het oog van met name kleine fabrikanten die gezonde producten maken, maar hiervan geen bewijs hebben. Een onderzoek op mensen kost honderdduizenden euro’s en duurt jarenlang. Pas dan is er voldoende bewijs om een claim goed te keuren. Kleine ondernemers kunnen deze kosten haast nooit opbrengen. 

Op die manier zijn de strenge Europese regels een flinke rem op de innovatie van kleine bedrijven, maar volgens Europa gaat de veiligheid van de consument vóór. 

Aanmelden nieuwsbrief

Alles wat je zoekt, verpakt op één platform!
Meld jezelf aan voor onze nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, innovaties, trends en ontwikkelingen uit de branche.

Deel dit artikel

Reacties (0)

Reageren