Ontwerpen van verpakkingen: een vak met veel dimensies

Columns | 4791 keer bekeken

Packaging design kan op twee nogal verschillende manieren worden gezien. Als in Google op de term gezocht wordt dan is 99% grafisch design. De resterende procent is structural packaging design. In het Nederlands wordt het onderscheid vaak aangeduid met design en ontwerpen. Dit gaat bij de term verpakkingsontwerpers niet op: daar loopt het door elkaar. Het levert nog wel eens verwarring op.

De grafisch ontwerper maakt een ontwerp van het deel dat op de verpakking gedrukt wordt in relatie tot de vorm van de verpakking. Vormdetails in het materiaal worden wel meegenomen, maar in de meeste gevallen gaat het om drukwerk dat met de druktechnieken offset, flexo of diepdruk en in minder voorkomende gevallen met zeefdruk of tampondruk gerealiseerd wordt.

Digitaal drukken wordt steeds meer toegepast en neemt een klein marktdeel weg van vooral offset en flexo. De drager van het drukwerk is niet altijd de verpakking, maar kan op de verpakking bevestigd worden zoals een etiket, in-mould-label, een sleeve of een banderol.

Het ontwerp moet de verpakking mede zijn smoel geven. Bij veel vouwdozen en flexibele verpakkingen is het grafisch ontwerp het beeld van de verpakking. De contour en de verhoudingen van de dimensies dragen bij aan het totaalbeeld, maar kleur en afbeelding hebben een grote invloed op hoe de verpakking wordt waargenomen. Verder kan er nog gespeeld worden met glans, matheid en transparantie.

Speelruimte
Grafisch ontwerpers zijn bijna kunstenaars. Voor een goed ontwerp is creativiteit nodig binnen een kleine speelruimte en belemmeringen vanuit techniek zijn bij de meeste ontwerpers niet gewenst. Ze willen deze niet horen, omdat dit naar hun idee de creativiteit kan beperken. Dit kan in de praktijk leiden tot problemen en zelfs tot missers. Als een ontwerp gemaakt wordt voor een Tetrapak alsof dit een gladde rechthoek is, lijkt het ontwerp prachtig op de computer. Als dan blijkt dat een gezicht op de plaats van de vouw komt, ziet dit na het vullen en vouwen van de verpakking er niet meer uit vanwege de toleranties. Een voorbeeld hiervan is de verpakking van Appelsientje een paar jaar geleden.

Een andere aspect betreft de detaillering van het ontwerp. Het heeft geen zin een ontwerp te maken met een hele grote pixeldichtheid als dit met droge offset op een plastic bekertje gerold wordt. In dat geval is een stilistisch ontwerp beter te realiseren. Bekend is ook de lastige stap van opleveren van de bestanden. Een zeven kleuren druk voor een zes kleuren machine kan niet, maar wie doet de conversie en wie betaalt dat?

Dit zijn maar enkele voorbeelden van de vele aspecten die fout kunnen gaan. Dit ontwerpproces vraagt om goed management waarbij tijdig terugkoppeling gegeven wordt vanuit (mogelijke) productietechniek naar ontwerper maar dit wil de kunstzinnige ontwerper vaak niet. Een hele uitdaging die tijd en geld vraagt en nog niet voldoende onderkend wordt.

Structural Packaging
Bij structural packaging design is het aantal aspecten dat een rol speelt meestal groter dan bij grafisch ontwerpen. Materiaalkeuze, productietechniek, wijze van afvullen, wetgeving, dimensies, logistiek en design stellen allemaal eisen aan de uiteindelijke verpakking. Een re-design van een bestaande verpakking die op dezelfde verpakkingslijn afgevuld of verwerkt moet worden beperkt de vrijheidsgraad en daarmee het aantal aspecten dat meegenomen moet worden. Bij een volledig nieuw ontwerp moeten er veel besluiten genomen worden. Sturing hierin is handig, maar beperkt tegelijkertijd de creativiteit. Dit is vergelijkbaar met het ontwerpproces bij grafisch ontwerpen.

Het hangt ervan af wie het hele traject stuurt. Dit kan een ontwerper zijn met kennis van en ervaring in het ontwerpen van verpakkingen of een projectmanager die tevens zorgt voor implementatie. In de praktijk is in veel gevallen geen duidelijke sturing aanwezig en worden besluiten niet altijd op de meest logische wijze vastgesteld.

Schakel
Om een mooie, vernieuwende verpakking te krijgen wordt regelmatig een ontwerp gevraagd aan een grafisch ontwerpbureau. Dit is dan meestal een tweedimensionaal ontwerp van een verpakking. Mooie aanzichten die vertaald moeten worden naar een te produceren en te verwerken verpakking.

In het hoofd van de ontwerper die de verpakking tekent moeten alle aspecten worden meegenomen. De ontwerper is hiermee een cruciale schakel want als een dimensie wordt vastgesteld ligt er tegelijkertijd veel meer vast. De dimensies bepalen bijvoorbeeld het vulniveau, de stabiliteit, een vouwwijze, stapeling op de pallet, verwerkingssnelheid, hoeveelheid materiaal en daarmee een groot deel van de kosten en milieubelasting.

Een interessante vraag is hoe al deze aspecten beheerst kunnen worden in een denkproces. Wat is de volgorde van besluiten nemen die het meest effectief en efficiënt is? En levert dit dan een geschikte verpakking op? We weten dat de eisen die een product stelt aan de wijze van beschermen/conserveren sturend werkt op de materiaalkeuze en hoeveelheid van de verpakking. Ook weten we dat dit de te kiezen dimensies beïnvloeden. Pas als dit vaststaat kan het grafisch ontwerp op de verpakking geprojecteerd worden. Het grafisch ontwerp kan uiteraard eerder gemaakt worden, maar het risico is dat het ontwerp dan niet geschikt is voor de druktechniek die gekoppeld is aan het materiaal.

Cruciale vraag bij keuzes die een afhankelijkheid hebben is hoe eisen en wensen vanuit gebruik, milieu en kosten in dit proces ingebed moeten worden en leiden tot een geschikte oplossing. Het op deze wijze kijken naar verpakkingsontwerpen laat zien dat introductie van nieuwe materialen zoals biologisch afbreekbare materialen en technieken zoals nieuwe navulsystemen niet altijd leiden tot succes, omdat ze lastig in te passen zijn in het ontwerpproces.

Aanmelden nieuwsbrief

Alles wat je zoekt, verpakt op één platform!
Meld jezelf aan voor onze nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws, innovaties, trends en ontwikkelingen uit de branche.

Deel dit artikel

Reacties (2)

Reageren
  • Margrieta Oomkes
    12.03.2015 - 12:03 uur | Margrieta Oomkes

    Een goed artikel, ik sluit mij er helemaal bij aan. Als Karton Designer ben ik gespecialiseerd in het uitdenken van de Kartonnen constructie. Mijns inziens zou de samenwerking van een grafisch ontwerper met een Karton Designer de ideale oplossing zijn.

  • 11.03.2015 - 06:59 uur | Bart Lauwaert

    Dit artikel is een echte leestip, ook voor wie een "eenvoudige" vouwkartonnage-verpakking wenst. Om even over na te denken. De juiste vragen stellen, de juiste volgorde van aanpak en dan is een succesvolle verpakking (technisch én qua ontwerp) prima te realiseren.